Boris van der Ham

Europese Grondwet: door ons of zonder ons? Burger én Europa gebaat bij referendum Het is een veelgehoorde stelling: Europa zegt de burger niks. Het omgekeerde is waar: omdát burgers niks te zeggen hebben over Europa, zegt Europa de burgers ook niets. Om deze kip-of-ei-situatie te doorbreken, moeten burgers meer te zeggen krijgen. Referenda zijn daartoe het meest geeïgende middel. Op dit moment legt de Europese Conventie de laatste hand aan een Grondwet voor de Europese Unie, die mogelijk nog dit jaar wordt vastgesteld door de regeringsleiders van de EU-landen. Deze Grondwet prevaleert boven de Nederlandse Grondwet. Zij geeft de EU grotere zeggenschap over onderwerpen die de kern van de nationale soevereiniteit raken: strafrecht, asielbeleid en de bescherming van mensenrechten. Zij introduceert waarschijnlijk een Europese minister van Buitenlandse Zaken en wellicht ook een Europese president. Zo'n verstrekkende gebeurtenis mag zich niet voltrekken over de hoofden van de Nederlandse bevolking. Die moet zich via een raadplegend referendum over de EU-Grondwet kunnen uitspreken. In Nederland wordt al meer dan honderd jaar moeizaam over het referendum gediscussieerd. Waar in de overgrote meerderheid van de Europese landen ervaringen zijn opgedaan, doen sommige partijen in Nederland nog altijd net of er grote rampspoed geboren wordt wanneer rond een concreet onderwerp de mening van de burger per referendum gevraagd wordt. De ervaringen in het buitenland leren dat wanneer burgers meer invloed krijgen, zij zich beter informeren waardoor ook het niveau van het debat toeneemt. Ook blijkt de opkomst bij referenda over Europese zaken zoals toetreding van een land of het goedkeuren van het Verdrag van Amsterdam of Nice, aanzienlijk hoger te zijn (gemiddeld 68 procent) dan bij de verkiezingen voor het Europees Parlement (49 procent bij de laatste EU- verkiezingen). VVD-fractieleider Van Aartsen heeft verklaard ons referendumvoorstel met open vizier te willen aanschouwen. Hij stelt zich daarmee consequent op. In zijn tijd als minister van Buitenlandse Zaken sprak hij zich, samen met staatssecretaris Benschop, uit vóór een referendum over Europese kwesties. Ook de achterban van de VVD is - zo blijkt uit voorlopige cijfers van het Sociaal Cultureel Planbureau over 2002 - in overgrote meerderheid (77 procent) vóór referenda over `belangrijke besluiten' van het Nederlandse parlement. Het zou dus niet raar zijn indien er liberalen zijn die een referendum over een Europese grondwet willen. Het VVD-congres besloot onlangs dat het principe van `one man one vote' gaat gelden voor de leden. Bij de beoordeling over ons voorstel voor een raadplegend referendum over de Europese Grondwet kan de VVD-Kamerfractie natuurlijk niet om de eigen kiezers heen. Wanneer driekwart van de VVD-kiezers voor dit referendum is, kan het niet zo zijn dat de VVD geen Kamerleden kent die datzelfde standpunt huldigen. Het valt te hopen dat, als de fractie er niet uit mocht komen, elk VVD-fractielid zijn eigen standpunt in mag nemen. Ook bij het CDA is de achterban overigens met 78 procent voorstander van referenda, maar in die partij bestaat meer weerstand. De VVD heeft dus de sleutel in handen om de burgers van Nederland medezeggenschap te geven over zoiets belangrijks als de nieuwe Europese Grondwet. Ooit zei de Franse president Charles de Gaulle dat Europa pas geboren wordt op de dag dat de Europese burgers besluiten om aan Europa mee te doen: ,,Het is niet genoeg dat alleen leden van de parlementen stemmen voor goedkeuring. Er zijn referenda voor nodig, bij voorkeur op dezelfde dag te houden in alle betrokken landen''. Hoewel wij De Gaulle niet vaak in positieve zin aanhalen, zijn wij het dit keer volledig met hem eens. Niesco Dubbelboer, tweede kamerlid PvdA Farah Karimi, tweede kamerlid Groenlinks Boris van der Ham, tweede kamerlid D66