Boris van der Ham

Probleem in constructie 'De tweede fase was een boot. Die boot werd voorzien van de vlag van het studiehuis, in het water geduwd en bleek aan alle kanten lek. Staatssecretaris Adelmund heeft nog geprobeerd bagage overboord te gooien. Het probleem zat echter in de constructie.' Dit zei Jan Jimkes donderdag 29 november tegen de parlementaire onderzoeksommissie onderwijsvernieuwingen die de onderwijsvernieuwingen van de afgelopen 15 jaar onderzoekt. Hij maakte vooral bezwaar tegen de structuur van de tweede fase.

Bij de introductie van de vernieuwingen was veel aandacht voor het studiehuis en te weinig aan de structuur van de nieuwe pakketten (profielen), aldus Jimkes. ,,In de vier profielen waren onbruikbare deelvakken opgenomen. ,,Zo waren de moderne vreemde talen gesplitst in een lezen-, spreken-, schrijven- en een luisterenvariant. ,,Daarnaast waren een aantal vakken te zwaar voor de leerlingen.''

Enquete Voordat de tweede fase officieel werd ingevoerd, hield Jimkes een enquête onder verscheidene betrokken scholen. Hij weerlegde met de uitslag de bewering van Tineke Netelenbos, toenmalig staatssecretaris van Onderwijs, dat 80 procent van de scholen voor de invoering was. Uit de enquête bleek het tegengestelde: 76 procent was tégen.

Jimkes uitte ook kritiek op Wynand Wijnen, bevlogen promotor van de tweede fase, die de vernieuwing ,,als wondermiddel verkocht''. Wijnen was van mening dat vakken niet meer hoefden uit te vallen als een leraar ziek was. Met het studiehuis zouden leerlingen zichzelf bezig kunnen houden. Jimkes had geen vertrouwen in deze opvatting.

Tichelaar: AOb had geen deal met Netelenbos De Algemene Onderwijsbond heeft het niet op een akkoordje gegooid met toenmalig staatssecretaris Tineke Netelenbos voor het debat over de invoering van de tweede fase in het middelbaar onderwijs. Dat heeft Jacques Tichelaar, destijds voorzitter van de AOb, donderdag tegen de parlementaire onderzoekscommissie Onderwijsvernieuwingen gezegd. De AOb stuurde vóór het beslissende debat in de Tweede Kamer een fax waarin stond dat de vernieuwing kon doorgaan. De Tweede Kamer besloot vervolgens dat in 1998 de scholen die daaraan toe waren met de nieuwe structuur mochten beginnen. De andere scholen zouden een jaar later volgen.

Een week voor het debat was de AOb nog tegen. De bond vreesde dat er bij uitstel geen geld voor de invoering beschikbaar zou zijn, legde Tichelaar, nu PvdA-fractievoorzitter, uit. Het onderwijsveld afficheerde hem in die dagen als Jacques Fax.

De commissie verbaasde zich erover dat de bond in de fax niet meer dan 50 miljoen vroeg voor de invoering, terwijl de procesmanagers die verandering begeleidden die kosten op 90 miljoen hadden getaxeerd. Tichelaar ging ervan uit dat een nieuw kabinet (na Paars I) opnieuw met eenzelfde bedrag zou komen. De vroegere AOb-voorzitter meent dat het geld overigens maar zeer beperkt is besteed aan de bijscholing van leraren, waarvoor het bestemd was.

De AOb was het eens met Netelenbos dat scholen met zeer moeilijk lerende kinderen in het vmbo moesten worden geïntegreerd. In die schoolvorm is het perspectief voor die leerlingen op een baan het grootst, aldus Tichelaar. Het werkverband, dat zich met lom- en zmok-scholen bezighield, verzette zich daartegen. Vertegenwoordigers van het werkverband spraken tegen de commissie van chantage door de staatssecretaris. Tichelaar ontkende dat de AOb daaraan heeft meegewerkt.

Oud-actievoerders: Weinig profijt van tweede fase De invoering van de tweede fase heeft niet geleid tot een betere overgang tussen het voortgezet onderwijs en het hoger onderwijs. Dat zeiden Gonny Hauwert en Marc Gebuis, oud-actievoerders tegen de tweede fase, donderdag tijdens de hoorzitting van de parlementaire onderzoekscommissie Gebuis was een van de organisatoren van de massale scholierenstaking tegen de tweede fase in december 1999. "Ik heb nooit begrepen hoe de verbreding van het vakkenpakket zou kunnen leiden tot het verkleinen van de kloof met het hoger onderwijs", aldus Gebuis.

Hauwert nam het initiatief tot de 'Lieve Maria'-brief. In 2006 merkten veel bètastudenten dat zij niet beschikten over de vaardigheden die op de universiteit noodzakelijk waren. Uit protest schreef Hauwert een brief aan Maria van der Hoeven, destijds minister van Onderwijs, waarin de studenten pleitten voor betere begeleiding op de middelbare school. Het gebrek aan basisvaardigheden zorgde regelmatig voor uitval onder studenten, aldus Hauwert. Ze zei daarbij dat leerlingen in het voortgezet onderwijs vaak niet genoeg oefening kregen.

In beide gevallen vond hun protest snel gehoor. Toenmalig staatssecretaris Karin Adelmund verlichtte het lesprogramma van de tweede fase nog in de maand van de demonstratie. Van der Hoeven kwam terug op haar plan de middelbare scholieren vele uren minder wiskunde te geven. Uiteindelijk moest het vak echter toch uren inleveren.

De scholier die acht jaar geleden de aanzet gaf tot het scholierenprotest tegen het zware lesprogramma vindt de huidige acties een "tikje anarchistisch". Marc Gebuis, die werd ondervraagd door de parlementaire onderzoekscommissie Onderwijsvernieuwingen, was niet erg ingenomen met het vandalisme dat de afgelopen dagen met het protest gepaard ging. Hij zei dat donderdag in Den Haag na afloop van het verhoor.

Na dit verhoor kwamen docentenorganisaties aan bod. Opvallend was dat er weinig afstemming bestond tussen de verschillende vakorganisaties van vakdocenten, waardoor de overbeladenheid van het vakkenpakket mede werd veroorzaakt.