Home>>In de media>>Koning van Miljoenen Koningen (Volkskrant)

Koning van Miljoenen Koningen (Volkskrant)

30 apr 2013
Koning van miljoenen koningen volkskrant

Nederlanders zijn door de eeuwen heen aangezien voor mini-Koningen. Een nieuwe Koning op de troon willen we best dulden, maar we beschermen onze eigen soevereiniteit. Op 30 april, de dag dat Willem-Alexander de troon overneemt van Beatrix, staat in de Volkskrant een opinieartikel van mijn hand over de Nederlandse identiteit.

------

Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte antropologe Ruth Benedict in opdracht van het Amerikaanse leger een schets van 'de Nederlanders'. Wat konden de geallieerde troepen verwachten als ze hen zouden bevrijden? Benedict waarschuwde dat 'de typische Nederlander zo zeker van zichzelf is, dat hij zich niet aan dictaten onderwerpt.' En zij voegde daaraan toe: "Hij haat elke zin die begint met: 'U moét!'"

De schets van Ruth Benedict is nog steeds actueel. Dat werd in ieder geval de afgelopen weken weer duidelijk in de aanloop naar de inhuldiging van Koning Willem-Alexander. Het begon met een discussie of leden van de Volksvertegenwoordiging wel of niet trouw moesten zweren aan de nieuwe Koning. "Hoezo, moét dat?!" En de afgelopen week dook een deel van Nederland als piranha’s op een goedbedoeld Koningslied. "Hoezo, moét ik dát lied meezingen?!" De stelligheid van de tegenstanders leidde overigens weer tot een tegenreactie: "Uit protest tegen het protest ben ik juist vóór het lied!". Enzovoort

Als er al zoiets bestaat als een 'Nederlandse identiteit' is het wel dat een Nederlander zijn plek onder de zon opeist. Grote Duitse schrijvers stelden al ruim 200 jaar geleden dat Nederlanders een soort mini-koningen zijn. Johann Wolfgang von Goethe schreef een toneelstuk waarin hij de vrijheidsstrijd schetste van Willem van Oranje en zijn makkers tegen de Spaanse Koning Phillips II. Graaf van Egmont zegt daarin over Nederlanders: "Ieder van hen is een koning in het klein; Men kan hen onder druk zetten, onderdrukken kan men ze niet!" Ook Goethes tijdgenoot Friedrich Schiller maakte de vergelijking met het koningschap. In het toneelstuk 'Don Carlos' wordt geroepen richting Philips de Tweede: "Geef ons terug wat u van ons afnam en word de Koning van Miljoenen koningen. Geef ons vrijheid van denken!"

Nederland is inmiddels één van de meest vrije landen ter wereld geworden. We willen zelf bepalen waar we wel of niet in geloven, wat we denken en zeggen, we willen zelf beslissen met wie we trouwen, hoe we leven en hoe we sterven. Tussen al die eigenzinnige Koningen zijn er heel wat botsingen over de gemeenschappelijke koers, en soms worden we zelfs opgeschrikt door tirannieke Koningen die met geweld hun wil aan anderen willen opleggen. Tegelijk is er vrijwel geen land ter wereld waar mensen zo welvarend en veilig leven, waar zo ruimhartig aan maatschappelijke doelen wordt gegeven, en waar zoveel mensen lid zijn van verenigingen.

Willem-Alexander zal moeten opereren in een land waar mensen hem best als Koning willen dulden, zolang hij maar de soevereiniteit van al zijn mede-Koningen erkent. Zo beschouwd valt de inhoud van het geplaagde Koningslied opeens op z'n plaats. In het lied vragen de zangers immers niet aan Willem-Alexander om hen 'tegen de regen en de wind' te beschermen - wat in de klassieke visie op De Koning logisch was geweest - maar zingen ze dat ze juist hem daar tegen zullen beschermen. Typisch iets van Nederlanders, zouden Benedict, Schiller en Goethe zeggen. Het intrigerende is ook dat er inmiddels ontelbare alternatieve koningsliederen zijn. Eigenlijk bezingen we daarmee niet zozeer de nieuwe Koning, maar zijn het lofzangen op onze eigen uniekheid. Dat is misschien wel de gezonde ironie van deze dagen: Willem-Alexander wordt staatshoofd van de Republiek van 16 miljoen verenigde Koninkrijken.

Boris van der Ham

Voorzitter van het Humanistisch Verbond